Boekbespreking de Oversteek

BOEKBESPREKING DE OVERSTEEK

Bespreking door Gerard M. Willems
 

Clemens Verhoeven en Thea van den Heuvel (2013), De Oversteek; Een nieuwe Waalbrug voor Nijmegen , Uitgeverij Vantilt- fragma, ISBN 978 90 814500 58.

 

Alweer een prachtige toevoeging aan de inmiddels aardig uitgebreide bibliotheek met boeken over Nijmegen. Wie een overzicht wil gaat maar eens kijken in Polaris, de boekhandel die van Dekker & van de Vegt, via Selexis (Dekker en de Slegte) uiteindelijk(?) onder deze cryptische naam door het leven gaat. Deze keer betreft het een boek dat voornamelijk bestaat uit foto´s (gemaakt door Thea van den Heuvel). Het is daarmee een soort ‘tweeling’ boek uit 2011 van Over de Waal, dat voornamelijk bestaat uit foto’s van de herbouw van de oude Waalbrug. Het heeft een waardige voorloper in Meer dan een brug van Duighuizen en Mulder over de belevenissen van denkers en makers van de Oversteek.

 

Thea van den Heuvel heeft het hele bouwproject van deze prachtige overspanning op de voet gevolgd, en gezien en vastgelegd wat voor technische hoogstandjes gemoeid zijn met het bouwen van zo´n schitterende slanke maar tevens oersterke brug, waarvoor de hemel op pagina 112 als het ware met een prachtige volle regenboog de contouren aangeeft. Zoals ook in het fotoboek Over de Waal krijgen we een overzicht van de verkeersbruggen die gebouwd zijn over de Waal vanaf de Romeinse tijd tot 1936 toen de ‘oude’, nu duidelijk aan renovatie toe zijnde, Waalbrug plechtig werd geopend in bijzijn van koningin Wilhelmina.
 

Locatie

Na een overzicht van de wederwaardigheden die de spoor- en verkeersbrug tijdens de oorlog te verwerken kregen, volgt een verantwoording van de keuze voor de locatie van de nieuwe brug: de plek waar op 20 september 1944 de heldhaftige oversteek van de Waal plaatsvond door licht bewapende geallieerde troepen. Vandaar de naam van de nieuwe brug: De Oversteek, als herinnering en eerbetoon aan de 48 gesneuvelde militairen die erin slaagden een bruggenhoofd te vormen aan de noordzijde van de Waal. De 48 paar lantarenpalen, die van het zuiden uit ’s avonds een voor een worden ontstoken op de brug, onderstrepen onze dank aan die dapperen die in hun moeizame oversteek het leven lieten.
 

Voorafgaand

De aanloop met de beschrijving van de noodzaak en de overwegingen die leidden tot het besluit de nieuwe brug te bouwen wordt zeer leesbaar verwoord. Al sinds 1970 werd er gesproken en gesteggeld over nut en noodzaak van een tweede verkeersbrug. Zo’n brug kost immers een vermogen. Uiteindelijk gaf het belang van de brug voor de leefbaarheid in de stad en haar ommelanden, en het opheffen van de vaak voorkomende verstoppingen, de doorslag. De files rondom de oude brug zijn berucht en met de nieuwe brug kreeg ook de Waalsprong lucht. De dreigende overstroming van de gebieden rond Nijmegen tijdens het hoog water eind januari 1995 droeg een belangrijk steentje bij aan de besluitvorming om de stadsbrug te bouwen. Zij is van groot belang in het geven van ruimte aan de rivier. Het foerageergebied van grote groepen ganzen echter komt in de knel door de lange aanbrug aan de noordzijde. Wettelijk moet er gecompenseerd worden. Via een ingenieuze constructie met de gemeente Rheden en Driel wordt die compensatie gerealiseerd. De bijzonder lange aanbrug (600meter!) aan de Lentse kant speelt een grote rol in het creëren van een mogelijkheid voor de verlegging van de rivier in het kader van het project Ruimte voor de Rivier. Zo zijn er nog tal van zaken die spelen naast de eigenlijke bouw van de brug. Bijkomend effect van de nieuwe brug is, zoals boven reeds vermeld bij het belang ervan voor de stad, de verbetering van de luchtkwaliteit in Nijmegen. De bouw van de brug bleef binnen het beschikbare budget. Er werd niet gewerkt met inschrijvingen maar met een vast budget waarbinnen de meest bij de Nijmeegse wensen passende vorm werd gekozen. Het is , ten slotte, een wonder dat er noch bij de arbeiders, noch bij het fotografenteam, tijdens de bouw ongelukken zijn gebeurd.
 

De Bouw

Boeiend is de beschrijving van de complexe eigenlijke bouw van de brug waaraan 2000 arbeiders uit 25 landen met al hun culturele verschillen hebben gewerkt. Zo moest er een boerderij worden verplaatst en moesten de overspanningsdelen van de brug in vijf scheepsladingen vanuit Zuid Duitsland worden aangevoerd. Dan volgt een beschrijving van de voorbereidende werkzaamheden, die uiteenliepen van het testen van de ondergrond op nog aanwezige projectielen uit de tweede wereldoorlog, via de planning van de constructie van de boog en de zware funderingen tot de uiteindelijke plaatsing van de grote boog. De voltooide Oversteek met een prachtige foto van de brug als achtergrond voor een trots poserende Thea van den Heuvel vormt de kroon op het werk en op dit fotoboek. Eén voor één komen verder op zwarte pagina’s met witte tekst tien belangrijke mensen die een rol speelden in de totstandkoming van de brug met een korte tekst aan het woord onder de titel “De brug en ik”. Daaronder bevinden zich de voorzitter van het kwaliteitsteam ‘De Oversteek’, de projectmanager, de vertegenwoordigster van de Werkgroep ‘West wil groene buffer’ (met een tamelijk negatief stukje), de twee architecten, de projectdirecteur en contractmanager, de shovelmachinist, de drie publieksvoorlichters, twee beeldend kunstenaars, onze trotse burgervader Bruls en, ten slotte, de fotografe verantwoordelijk voor de prachtige foto’s in dit boek.


Naast de ‘gewone’, in duidelijke letters gestelde tekst zijn er passages in grijs, die gaan over bijvoorbeeld natuurcompensatie en kritische geluiden onder de Nijmeegse bevolking. Helaas zijn die grijze passages, tenzij met heel heldere verlichting, voor het ouder wordende oog moeilijk leesbaar. De tekst in het boek is in smetteloos Nederlands. Daarom valt een slippertje als het verwisselen van “niet het minst” en “niet in het minst” (p.7 r. 11) des te meer op. Het is jammer dat de beschrijving bij de foto’s zo summier is en dat je vaak een of meer pagina’s terug moet bladeren om bijpassende tekst te vinden. Het levert heel wat bladerwerk op en de grote pagina’s laten zich niet gemakkelijk omslaan. Ondanks de bij de foto’s passende tekstjes is het vaak voor een leek heel moeilijk om te begrijpen wat er op de betreffende foto wordt getoond. Maar dit alles doet niets af aan de superbe kwaliteit van het geboden fotomateriaal. Wat lijkt het vaak mooi weer geweest tijdens de bouw: zonovergoten en, mede daardoor, heel kleurrijke bouwactiviteiten (door het blauw (de hemel), het geel, groen en wit van de gebruikte machines). Indrukwekkend is ook het lijnenspel in de foto’s en de gekozen hoek. Kortom, een prachtig bladerboek, al is het de leek niet meteen duidelijk wat zich op iedere foto afspeelt door de summiere uitleg. Voor ons Valkhof Verenigingleden biedt de Oversteek vanaf de Noordzijde een prachtige en indrukwekkende blik op de stuwwal met daarop binnenkort (?) de nieuwe Donjon, en dat maakt de nieuwe brug des te aantrekkelijker.

 


Binnenkort